Je hebt vast wel eens leiders ontmoet die een ruimte binnenkomen en de sfeer meteen veranderen, nog voordat ze iets zeggen. Je hebt je waarschijnlijk wel eens afgevraagd of zij iets meekregen bij hun geboorte wat jij niet hebt.
Dat was niet zo.
Charismatisch leiderschap is een toestand, geen persoonlijkheidskenmerk. Het ontstaat doordat lichaamstaal, focus en taal op elkaar zijn afgestemd, en je kunt het net zo trainen als een atleet zijn sprongkracht traint. Het onderzoek is hier nu duidelijk over. De leiders die je zo aantrekkelijk vindt, hebben geen betere genen. Ze draaien op een beter besturingssysteem.
Kort antwoord:
- Charismatisch leiderschap is een leiderschapsstijl waarbij een leider betrokkenheid, actie en loyaliteit stimuleert door middel van emotionele verbondenheid, een visie en uitstraling, in plaats van via formeel gezag.
- Charisma is een vaardigheid die je kunt aanleren, geen aangeboren gave. Uit onderzoek dat is gepubliceerd in de Harvard Business Review zijn twaalf specifieke tactieken voor charismatisch leiderschap naar voren gekomen die je kunt leren en meten.
- Tony Robbins leert dat charisma het resultaat is van een peak state, die ontstaat door het samenspel van drie krachten: fysiologie, focus en taal. Hij noemt dit ‘De Triade’.
- Charismatische leiders hebben zes opvallende eigenschappen: een duidelijke visie, een sterke fysieke uitstraling, een precieze taalgebruik, inlevingsvermogen, overtuiging in hun waarden en het vermogen om iedereen het gevoel te geven dat er naar hem of haar geluisterd wordt.
- De snelste manier om charisma te ontwikkelen, is door te stoppen met proberen interessanter te zijn en in plaats daarvan meer in het hier en nu te zijn. Aanwezigheid is de basis. Al het andere volgt vanzelf.
Wat is charismatisch leiderschap?
Charismatisch leiderschap is een leiderschapsstijl waarbij invloed voortkomt uit de persoonlijke uitstraling, visie en het vermogen van de leider om een emotionele band op te bouwen, in plaats van uit een functietitel, hiërarchie of formeel gezag.
De term is afkomstig van socioloog Max Weber, die charismatisch gezag omschreef als macht die voortkomt uit de buitengewone eigenschappen die men aan een leider toeschrijft. Decennia lang werd charisma daarna gezien als iets mystieks. Je had het, of je had het niet.
Die opvatting is inmiddels achterhaald.
Onderzoekers John Antonakis, Marika Fenley en Sue Liechti van de Universiteit van Lausanne hebben twaalf specifieke gedragingen geïdentificeerd die ze ‘Charismatic Leadership Tactics’ (CLT’s) noemden. In gecontroleerde experimenten zorgde het trainen van deelnemers in deze tactieken ervoor dat ze aanzienlijk charismatischer werden beoordeeld, zelfs door een publiek dat geen idee had dat er een training had plaatsgevonden. Onderzoekers kunnen charisma nu wetenschappelijk bestuderen, meten en trainen, en computerprogramma’s kunnen vaststellen hoe goed mensen retorische vaardigheden en lichaamstaal gebruiken.
De conclusie is duidelijk: als je een leider bent die zich wel competent voelt, maar niet charismatisch, dan heb je geen persoonlijkheidsprobleem. Je hebt een probleem met je houding en een tekort aan vaardigheden. Beide zijn te verhelpen.
Waarom charisma een toestand is, en geen eigenschap
In de meeste literatuur over leiderschap wordt charisma gezien als iets vaststaands. Een lijst met eigenschappen die je óf wel óf niet hebt. Die kijk is handig, maar klopt niet.
Dat heb je in je eigen leven vast al gemerkt. Er zijn dagen waarop je een vergadering binnenloopt en iedereen geboeid luistert. En er zijn dagen waarop je bijna hetzelfde zegt, maar de zaal blijft saai. Je persoonlijkheid is niet van de ene op de andere dag veranderd. Je gemoedstoestand wel.
Tony Robbins heeft vijfenveertig jaar lang mensen begeleid bij precies dit probleem. Zijn belangrijkste uitgangspunt: je kunt niet presteren op een niveau dat je gemoedstoestand niet toelaat. Hij noemt de krachten die je gemoedstoestand bepalen ‘De Triade’.
De drie krachten die charisma voortbrengen:
- Fysiologie. De manier waarop je je lichaam houdt. Ademhaling, houding, oogcontact, de snelheid en diepte van je bewegingen. Je lichaam is de snelste manier om je gemoedstoestand te veranderen, en het is het eerste wat anderen van je opmerken nog voordat je iets zegt.
- Focus. Waar je aandacht op dit moment naartoe gaat. Een leider die zich blindstaart op hoe hij of zij overkomt, straalt onzekerheid uit. Een leider die zich richt op de mensen voor hem of haar, straalt aanwezigheid uit. Je aandacht is je meest schaarse hulpbron. Waar je die op richt, bepaalt hoe anderen zich voelen.
- Taal. De interne taal die in je hoofd speelt en de externe taal die je tegenover anderen gebruikt. De woorden die je gebruikt, bepalen de emotionele sfeer waarin jij en de mensen om je heen zich bevinden.
Als deze drie op één lijn liggen, straal je iets uit wat anderen als charisma ervaren. Als ze niet meer op één lijn liggen, straal je iets uit wat anderen als geforceerd, gespannen of afwezig ervaren. De leiders die je bewondert, draaien niet op een apart besturingssysteem. Ze passen de Triade bewust toe.
Dit is ook de reden waarom charismatisch leiderschap niet kan worden nagebootst. Je kunt je innerlijke toestand niet veinzen. Je kunt zinnen oefenen, aan je houding werken en TED-talks bestuderen, maar een kritisch publiek zal binnen enkele seconden toch het verschil voelen tussen je gedrag en je innerlijke werkelijkheid. Het werk moet plaatsvinden op het niveau van je innerlijke toestand, niet aan de oppervlakte.
Zes eigenschappen die kenmerkend zijn voor charismatische leiders
Het onderzoek naar tactieken van charismatisch leiderschap sluit bijna perfect aan bij Tony’s model. De eigenschappen die topleiders gemeen hebben, zijn het resultaat van een gecontroleerde toestand. Dit zijn de zes belangrijkste.
1. Een visie die anderen kunnen zien, niet alleen horen
Charismatische leiders kondigen geen doelen aan. Ze schetsen een beeld. Ze beschrijven de toekomst in concrete, zintuiglijke bewoordingen die zo levendig zijn dat het team zich er al helemaal in kan verplaatsen. Dit is hetzelfde proces als het ontwikkelen van een levensvisie voor jezelf, maar dan op teamniveau.
Algemene visieverklaringen leiden tot algemene inspanningen. Specifieke visieverklaringen leiden tot overtuiging. Het verschil zit niet in de grootte van de droom. Het zit hem in de scherpte van het beeld.
2. Fysieke aanwezigheid die nog voor woorden komt
Uit onderzoek naar hoe mensen een beeld van een leider vormen, blijkt dat je al binnen enkele seconden nadat een leider binnenkomt een oordeel vormt over zijn of haar competentie en warmte, vaak nog voordat er ook maar een woord is gewisseld. Antonakis en anderen introduceerden het concept van Charismatic Leadership Tactics (CLT’s), waaronder specifieke gedragingen vallen zoals het gebruik van metaforen, anekdotes en expressieve lichaamstaal om je publiek te inspireren.
Charismatische leiders komen rustig binnen. Ze halen eerst even adem voordat ze iets zeggen. Ze nemen ruimte in zonder agressief over te komen. Dit is geen toneelspel. Het is het lichaam dat een innerlijke peak state vertaalt peak state iets zichtbaars.
3. Nauwkeurige, levendige taal
Vage taal leidt tot vaag leiderschap. Charismatische leiders gebruiken concrete zelfstandige naamwoorden, actieve werkwoorden en verhalen in plaats van slogans. Ze verwijzen naar specifieke voorbeelden in plaats van abstracte principes. Ze halen echte mensen aan in plaats van trends te noemen.
Dit is ook het punt waarop de meeste leiders falen zonder dat ze het doorhebben. Je kunt de juiste visie hebben en toch je publiek niet voor je winnen, omdat je taal te voorzichtig is om die visie over te brengen.
4. Echte aandacht voor één persoon tegelijk
In een ruimte met vijftig mensen zorgen charismatische leiders ervoor dat iedereen zich uniek voelt. Ze maken echt oogcontact. Ze luisteren alsof er op dat moment niets belangrijker is. Ze reageren op wat er daadwerkelijk gezegd is, niet op wat ze zelf van plan waren te zeggen.
Dit is het moeilijkst te veinzen, maar het makkelijkst aan te leren. Het draait allemaal om focus. Als je aandacht bij jezelf ligt, merken anderen dat. Als je aandacht oprecht bij hen ligt, merken ze dat ook.
5. Overtuiging van hun waarden
Charisma verdwijnt als sneeuw voor de zon zodra een leider twijfelt aan zijn eigen waarden. Mensen volgen geen persoon. Ze volgen iemands overtuiging. Daarom is charismatisch leiderschap ook gevaarlijk als het losstaat van ethiek: overtuiging zonder waarden leidt tot invloed zonder verantwoordelijkheid. De geschiedenis van charismatische figuren bevat zowel de beste als de slechtste leiders van de afgelopen eeuw, en de doorslaggevende factor zijn altijd de waarden, niet het charisma zelf.
Het is niet de bedoeling dat je meer zelfvertrouwen krijgt. Het gaat erom dat je zo duidelijk weet waar je voor staat, dat zelfvertrouwen vanzelf volgt.
6. Het vermogen om je emotionele toestand in realtime te beheersen
De meeste leiders reageren. Charismatische leiders reageren bewust. Als de druk toeneemt, halen ze diep adem, doen ze het rustiger aan en kiezen ze bewust voor hun gemoedstoestand. Het team ziet dit als standvastigheid. Wat het team in werkelijkheid ziet, is de Triade in actie. Leiders die onder druk hun emoties onder controle kunnen houden, worden niet minder geraakt dan anderen. Ze zijn gewoon meer geoefend in het kiezen van hun reactie.
Is charisma iets waarmee je geboren wordt of iets wat je kunt leren?
Charisma is een vaardigheid die je kunt aanleren, geen aangeboren persoonlijkheidskenmerk. Gedragsonderzoek, waaronder gecontroleerde studies naar tactieken voor charismatisch leiderschap, heeft aangetoond dat het aanleren van specifiek gedrag – zoals het gebruik van metaforen, verhalen, gebaren en morele overtuiging – ervoor zorgt dat anderen je aanzienlijk charismatischer vinden. Sommige mensen zijn van nature wat extraverter, maar de vaardigheid zelf is voor elk persoonlijkheidstype aan te leren.
Wat de meeste leiders doen, en wat jij in plaats daarvan kunt doen
De meeste leiders zien charisma als een kwestie van inhoud. Ze werken aan hun dia’s, hun gespreksonderwerpen en hun retorische opbouw. Ze denken dat het erom gaat wat ze zeggen.
Het gaat bijna nooit om wat je zegt.
Het gaat om de gemoedstoestand waarin je verkeert als je iets zegt, en de gemoedstoestand waarin je publiek verkeert als ze het horen. Een lusteloze leider die briljante woorden spreekt, zorgt voor een lusteloze zaal. Een enthousiaste leider die gewone woorden spreekt, kan diezelfde zaal in beweging brengen. Daarom zegt Tony: je gemoedstoestand bepaalt je prestaties, altijd.
Je bent hier omdat je dit al hebt aangevoeld. Je hebt gemerkt dat de leiders die je inspireren niet per se de slimsten zijn of de meeste diploma’s hebben. Het zijn degenen die het meest tot leven komen in de ruimte. Het goede nieuws is dat jij hetzelfde kunt opbouwen.
Dit is precies wat er gebeurt bij Unleash the Power Within UPW), het vierdaagse live-evenement met Tony Robbins, dat in Europa wordt georganiseerd door Greator. De firewalk de eerste avond is geen metafoor. Het is het eerste bewijs dat de toestand waarin je verkeert, bepaalt wat je voor mogelijk houdt. De volgende drie dagen leer je de oefeningen, de taal en de fysiologie waarmee je die toestand op commando kunt oproepen, in je werk, in je relaties, in elke ruimte waar je binnenkomt.
Ontdek Unleash the Power Within →
Hoe je vanaf deze week aan charismatisch leiderschap kunt werken
Je hebt geen podium nodig om je charisma te oefenen. Je hebt een weloverwogen routine nodig waarmee je de drie krachten van De Triade traint, totdat ze automatisch samenwerken. Dit is een van de gewoontes van toppers: ze vertrouwen niet op motivatie, maar op het oefenen van hun gemoedstoestand.
Train je lichaam voordat je de zaal binnenstapt
Atleten komen niet zomaar aan de startlijn staan en hopen maar. Ze maken zich klaar. Neem voor elke belangrijke wedstrijd even zestig seconden de tijd om hetzelfde te doen. Sta op. Haal drie keer diep adem. Rol je schouders naar achteren. Loop rustig naar de start. Dit is geen toneelspel. Je geeft je zenuwstelsel het signaal dat je er klaar voor bent, en na verloop van tijd begin je je hersenen zo te programmeren dat die reactie op commando in gang wordt gezet.
Uit onderzoek van het Snyder Lab for Genetics aan de Stanford University, waarbij deelnemers aan evenementen van Tony Robbins werden gevolgd, bleek een verbetering van 139% in de verhouding tussen cortisol en testosteron, een biologische indicator voor minder stress en een grotere bereidheid om topprestaties te leveren. Het lichaam reageert op bewuste mentale training. Het is geen gevoel. Het is biologie.
Concentreer je voordat je gaat spreken
Stel jezelf één vraag voordat je binnenkomt: waar wil ik mijn aandacht op richten? Op de mensen in de kamer. Op het resultaat dat we samen tot stand brengen. Niet op hoe ik beoordeeld word. Deze ene mentaliteitsverandering maakt het verschil tussen optreden en leidinggeven. Leren hoe je je bewust kunt focussen is de hefboom die de meeste leiders nooit gebruiken, en het is de goedkoopste die er is.
Train je taalvaardigheid door naar jezelf te luisteren
Neem jezelf deze week eens op tijdens een vergadering. Luister het terug. Tel het aantal keer dat je terughoudend bent. Tel het aantal keer dat je voorbehouden maakt. Tel het aantal keer dat je ‘ik denk’ zei voor een zin waar dat helemaal niet nodig was. Herschrijf er vervolgens vijf tot stellige uitspraken. Dit is de taal van overtuiging. Het is de taal waar mensen naar luisteren.
Hoe lang duurt het om charismatische leiderschapsvaardigheden te ontwikkelen?
Zichtbare verbeteringen in charismatisch gedrag kunnen al binnen twee tot vier weken optreden na doelgericht oefenen op het gebied van fysiologie, focus en taalgebruik. Onderzoek naar charismatische leiderschapstactieken laat meetbare verschuivingen zien in de perceptie van het publiek na een korte, gestructureerde training. Diepgaande verandering, waarbij peak state je standaard peak state in plaats van iets wat je alleen tijdens een optreden laat zien, kost meer tijd en baat bij intensieve oefening. De eerste veranderingen gaan snel. Het beheersen ervan is een werk van lange adem.
Jij tegen de leiders die nooit veranderen
De meeste leiders zullen dit artikel lezen en dan weer naar hun inbox gaan. Ze zullen charisma blijven zien als iets mysterieus, blijven wachten tot ze zich zelfverzekerder voelen, en blijven presteren in plaats van te werken vanuit hun innerlijke staat.
Je leest dit omdat je niet zoals de meeste leiders bent.
Je weet al hoe groot de kloof is tussen de versie van jezelf die je op je beste dag laat zien en de versie die je meestal laat zien. Charismatisch leiderschap is de kunst om die kloof te overbruggen. Het gaat er niet om iemand anders te worden. Het gaat erom dat je, opzettelijk en in elke situatie die ertoe doet, de leider wordt die je al bent als je op je best bent.
Je verleden is niet hetzelfde als je toekomst. De leider die je tot nu toe bent geweest, is niet de leider die je vanaf nu moet zijn. De variabele is je gemoedstoestand, en die kun je trainen.
De volgende stap
Je kwam hier op zoek naar het geheim van charismatisch leiderschap. Nu heb je het: charisma is een toestand, die toestand bestaat uit je lichaamstaal, je focus en je taalgebruik, en alle drie kun je trainen. De mystiek is verdwenen. Het is duidelijk wat je moet doen.
De kloof tussen dit weten en dit doen is alleen klein als je die vandaag nog overbrugt.
Neem nu even twee minuten de tijd. Bepaal voor je volgende vergadering bewust: met welke houding, welke focus en welke taal wil ik de vergadering binnenstappen? Schrijf het antwoord in één regel op. Door die ene handeling steeds te herhalen, bouw je charismatisch leiderschap op. Niet op een podium. Maar in de zestig seconden voordat de deur opengaat.
