Je hebt het weer zien gebeuren. Iemand gaf je feedback en nog voordat je goed en wel had geregistreerd wat hij of zij zei, was je al bezig met uitleggen, je te verdedigen of je af te sluiten. Later, toen je alleen was en het moment zich in je hoofd herhaalde, wist je dat die reactie niet echt om die persoon ging. Het was iets van vroeger, iets automatisch, iets dat al in gang zette voordat je de kans had om een keuze te maken.
Dat is een verdedigingsmechanisme. En je bent niet kapot omdat je er een hebt. Je bent er gewoon op geprogrammeerd.
Psychologische afweermechanismen zijn onbewuste strategieën die je geest gebruikt om zichzelf te beschermen tegen angst, bedreiging of informatie waar je nog niet klaar voor bent. Ze werden voor het eerst benoemd door Sigmund Freud en later gedetailleerd in kaart gebracht door zijn dochter Anna Freud, maar je hebt de theorie niet nodig om de ervaring te herkennen. Je moet het patroon zien op het moment dat het begint.
Even snel een antwoord, voordat je verder leest:
- Een afweermechanisme is een automatische, onbewuste reactie die je beschermt tegen een gevoel waar je nog niet klaar voor bent.
- Veelvoorkomende afweermechanismen zijn onder andere ontkenning, projectie, rationalisatie, intellectualisatie en vermijding.
- Verdedigingsmechanismen zijn geen karakterfouten. Ze zijn er om je te beschermen, en je kunt ze afleren.
- Zodra je een verdedigingsmechanisme kunt benoemen op het moment dat het in werking treedt, krijg je de mogelijkheid om een andere reactie te kiezen.
- In het werk van Tony Robbins worden deze patronen gezien als veranderlijke toestanden, niet als vaste eigenschappen, en worden er technieken zoals Neuro-Associative Conditioning gebruikt om ze te doorbreken en opnieuw in te stellen.
Houd die lijst bij de hand. Alles wat hieronder staat, bouwt daarop voort.
Waarom je geest deze patronen überhaupt aanmaakt
Je zenuwstelsel heeft één taak die boven bijna al het andere gaat: je zekerheid bieden. In het raamwerk van Tony Robbins over de zes menselijke behoeften wordt zekerheid genoemd als een van de krachtigste drijfveren achter menselijk gedrag: de behoefte om te weten wat er gaat gebeuren en om het risico te vermijden dat je het bij het verkeerde eind hebt, gekwetst wordt of blootgesteld wordt. Een afweermechanisme is eigenlijk zekerheid in een ander jasje. Het is je geest die een bekend verhaal verkiest boven een onbekende waarheid, omdat dat bekende verhaal veiliger aanvoelt, zelfs als het je iets kost.
Ook buiten Tony’s raamwerk wordt dit door onderzoek bevestigd. Het decennialange onderzoek van psychologe Phebe Cramer, gepubliceerd in American Psychologist, bevestigde dat deze onbewuste processen echt en meetbaar zijn, en geen overblijfsel van een achterhaalde theorie. Je geest verzint dit niet om je te saboteren. Hij heeft dit patroon lang geleden met opzet opgebouwd, meestal om een veel jongere versie van jezelf te beschermen.
Dat is het punt dat in bijna elk artikel over dit onderwerp over het hoofd wordt gezien. Een afweermechanisme is geen tekortkoming in je karakter. Het is een beslissing die je zenuwstelsel ooit, onder druk, heeft genomen en nooit meer heeft herzien. Het patroon is al lang geleden ontstaan. De dreiging die eraan ten grondslag lag, bestaat misschien niet eens meer. Maar de reactie treedt nog steeds precies zo in werking als de eerste keer.
De verdedigingsmechanismen die je bij jezelf niet opmerkt
Je zult de verdedigingsmechanismen van anderen meteen doorzien. Je eigen verdedigingsmechanismen zijn moeilijker te herkennen, omdat ze jaren de tijd hebben gehad om zich te vermommen als persoonlijkheid.
Een paar daarvan komen steeds weer voor bij goed functionerende volwassenen, zowel op het werk als in relaties:
- Rationalisatie. Je bedenkt een logische verklaring voor een beslissing die eigenlijk door angst werd ingegeven. Je hebt niet op die functie gesolliciteerd omdat ‘het moment niet goed was’, niet omdat je bang was om afgewezen te worden.
- Intellectualisering. Je analyseert een pijnlijke situatie in plaats van die te voelen. Je kunt heel precies uitleggen waarom je relatie is gestopt, met zorgvuldige, welbespraakte details, en je hebt het er geen moment over dat het pijn deed.
- Projectie. Je ziet bij iemand anders precies die eigenschap die je bij jezelf niet kunt verdragen. De collega die ‘nooit verantwoordelijkheid neemt’ wordt vaak het scherpst bekritiseerd door degene die daar zelf het meest mee worstelt.
- Ontwijking. Je houdt jezelf juist zo bezig zodat het gesprek, de beslissing of het gevoel nooit de ruimte krijgt die het nodig heeft om naar boven te komen.
Hoe weet ik of ik een afweermechanisme gebruik?
Je gebruikt vrijwel zeker een afweermechanisme als je reactie op een situatie heftiger, sneller of stelliger aanvoelt dan de situatie zelf rechtvaardigt. Een afweermechanisme zorgt voor snelheid en zekerheid, terwijl een oprechte, onbeïnvloede reactie juist een pauze zou opleveren. Als je merkt dat je binnen een seconde nadat je je uitgedaagd voelt al aan het uitleggen, afleiden of intellectualiseren bent, dan is die snelheid het signaal, niet de inhoud van wat je zei.
Jij tegen de meeste mensen, hier en nu
De meeste mensen zullen deze lijst lezen, een of twee patronen herkennen, een vleugje ongemak voelen en dan meteen weer precies hetzelfde gaan doen als voorheen. Ze noemen het persoonlijkheid. Ze zeggen: „Zo ben ik nu eenmaal”, en zien die zin als een punt in plaats van het begin van een vraag.
Jij bent niet zoals de meeste mensen. Je bent hier omdat een deel van je al weet dat ‘zo ben ik nu eenmaal’ geen vaststaand feit is. Het is een verhaal dat je zenuwstelsel al zo lang herhaalt dat het niet meer als een keuze lijkt.
Verander je verhaal, verander je leven. Tony Robbins heeft die uitspraak niet zomaar in het luchtledige gegooid. Hij heeft ‘m bedacht omdat het verhaal de hefboom is. Je verdedigingsmechanisme draait op een verhaal over wat er zal gebeuren als je ophoudt met je te verdedigen. Verander dat verhaal en het mechanisme raakt zonder brandstof.
Als je klaar bent om meer te doen dan alleen het patroon opmerken en het daadwerkelijk te doorbreken, live en in realtime, dan gaat dat het snelst in een omgeving die precies daarvoor is opgezet. ‘ Unleash the Power Within ’ (UPW) bestaat uit vier dagen intensief werken aan de overtuigingen en gemoedstoestanden die ten grondslag liggen aan je automatische reacties. De ‘ firewalk ’ op de eerste avond is geen metafoor voor het onder ogen zien van wat je hebt vermeden. Het is het eerste bewijs dat het verhaal waardoor je je afschermde, kleiner was dan je dacht. Ontdek ‘ Unleash the Power Within ’ in Europa.
Hoe je een verdedigingsmechanisme kunt herkennen terwijl het in werking is
Een patroon intellectueel begrijpen en het op dat moment doorbreken zijn twee verschillende vaardigheden. De ‘toestand-verhaal-strategie’-keten van Tony Robbins legt uit waarom: je toestand bepaalt het verhaal dat je jezelf vertelt, en dat verhaal bepaalt de strategie waar je voor kiest. Verander je toestand voordat het verhaal helemaal is gevormd, en de hele keten verschuift.
Dit is de logica achter Tony Robbins’ benadering van toestandbeheer en de diepere methode die erachter schuilgaat: Neuro-Associative Conditioning (NAC). NAC werkt omdat het zich richt op de pijn-plezierassociatie die het patroon aanstuurt, en niet op het oppervlakkige gedrag. Je praat jezelf niet uit een verdedigingsmechanisme. Je onderbreekt de toestand die het veroorzaakt, resoluut, voordat de automatische reactie is voltooid.
Een afweermechanisme is geen beslissing die je zelf neemt. Het is een beslissing die je lichaam voor je heeft genomen, sneller dan je kunt denken, en de enige manier om het te veranderen is door de toestand te veranderen waarvan het afhankelijk is.
In de praktijk ziet dat er zo uit: zodra je de neiging voelt om iets uit te leggen, af te leiden of de conversatie af te snijden, stop dan eerst dat fysieke patroon. Verander je houding. Adem bewust, langzamer en dieper dan het moment je ingeeft. Stel jezelf één vraag voordat je iets zegt: wat bescherm ik op dit moment, en wordt dat daadwerkelijk bedreigd? Die vraag geeft je die halve seconde die je zenuwstelsel nodig heeft om een reactie te kiezen in plaats van er zomaar eentje te geven.
Hoe lang duurt het om een verdedigingsmechanisme te veranderen?
Een enkel geval van een verdedigingsmechanisme kun je meteen onderbreken, op het moment dat het in werking treedt, door bewust van toestand te veranderen. Het duurt langer om het onderliggende patroon zo te veranderen dat het niet meer automatisch in werking treedt, en dat hangt af van hoe lang het al is versterkt, maar onderzoek naar neuroplasticiteit bevestigt dat de hersenen op elke leeftijd het vermogen behouden om nieuwe reactiepaden aan te leggen. Het patroon is oud. Jouw vermogen om het te veranderen is dat niet.
Dit is ook waar bewijs buiten Tony’s eigen werk het beeld versterkt. De Harvard-psychiater George Vaillant, die leiding gaf aan het decennialange ‘Study of Adult Development’ van Harvard, ontdekte dat de volwassenen die van onvolwassen verdedigingsmechanismen naar volwassen verdedigingsmechanismen evolueerden, dat niet per ongeluk deden. Ze deden het door herhaaldelijk en bewust te oefenen om het patroon elke keer eerder te herkennen. Herhaling is de moeder van vaardigheid, en dat geldt hier net zo direct als voor elke fysieke vaardigheid die je ooit hebt opgebouwd.
Los daarvan bleek uit onderzoek van het Snyder Lab for Genetics aan de Stanford University, waarbij deelnemers aan evenementen van Tony Robbins werden gevolgd, dat het vermogen van de deelnemers om beperkende overtuigingen te herprogrammeren met 300% was toegenomen. Verdedigingsmechanismen en beperkende overtuigingen maken gebruik van dezelfde verbindingen in het zenuwstelsel. Als je meer details wilt, kun je het volledige wetenschappelijke onderzoek achter de methoden van Tony Robbins lezen.
Van bescherming tot kracht
Niet elk verdedigingsmechanisme hoeft te verdwijnen. Sommige, als je ze bewust en af en toe gebruikt, zijn gewoon menselijk. Het is niet de bedoeling om helemaal onbeschermd en kwetsbaar door het leven te gaan. Het gaat erom te voorkomen dat het mechanisme zonder jouw toestemming je beslissingen, je relaties en je eigenwaarde gaat bepalen.
Zijn afweermechanismen slecht?
Verdedigingsmechanismen zijn niet per se slecht. Ze worden pas een probleem als ze automatisch in werking treden en je ervan weerhouden om iets onder ogen te zien wat je eigenlijk wel onder ogen moet zien, zoals faalangst, een ongemakkelijke waarheid over een relatie, of een beslissing die je al een tijdje uit de weg gaat. Een verdedigingsmechanisme dat je af en toe en bewust gebruikt, zoals humor om een moeilijk moment wat te verzachten, kan geen kwaad. Hetzelfde mechanisme, als je het constant en onbewust gebruikt, zal jarenlang stilletjes je besluitvorming beïnvloeden.
Het verschil tussen een verdedigingsmechanisme dat jou beheerst en een mechanisme dat jij beheerst, is bewustzijn in combinatie met een methode. Jij hebt nu beide. Je kent het patroon bij naam, je weet waarom het in werking treedt, en je weet hoe je het kunt onderbreken voordat het de situatie voor jou gaat bepalen. Dat is de hele verschuiving van een onbewuste reactie naar het bewust omgaan met je emoties.
Je begon dit artikel met een specifiek moment in gedachten: een keer dat je in de verdediging schoot en al terwijl het gebeurde wist dat het niet echt ging om wat er tegen je gezegd werd. Nu weet je wat de trigger was, waarom het zo werkte, en precies die halve seconde waarin je het de volgende keer kunt onderbreken. De kloof tussen dat weten en het daadwerkelijk doen is kleiner dan het voelt. Het is de tijd van één ademteug voordat je iets zegt.
Begin vandaag nog: de volgende keer dat je de neiging voelt om iets uit te leggen, het onderwerp te veranderen of je mond te houden, neem dan even de tijd om één keer diep adem te halen voordat je reageert. Eén keer maar. Met die ademhaling stop je met je door dat patroon te laten leiden en neem je in plaats daarvan de controle over je gedachten.
