Je hebt de trein met tien seconden gemist. De klant koos iemand anders. De relatie eindigde net toen het eindelijk veilig voelde. Ergens tussen de derde en de vierde teleurstelling begon één vraag zich steeds vaker in je hoofd te herhalen: waarom heb ik pech?
Dat is een terechte vraag. Maar het antwoord is niet wat je vreest. Onderzoek naar geluk laat zien dat het verschil tussen mensen die zichzelf gelukkig noemen en mensen die zichzelf ongelukkig noemen, heel weinig te maken heeft met het lot. Het heeft juist heel veel te maken met je gemoedstoestand.
Kort antwoord: waarom heb ik pech?
- Pech verwijst meestal naar een terugkerend patroon van negatieve uitkomsten, en terugkerende patronen zijn zelden willekeurig.
- Uit onderzoek van psycholoog Richard Wiseman blijkt dat mensen die zichzelf als pechvogels omschrijven, meer last hebben van angst, en dat angst ervoor zorgt dat je minder kansen opmerkt.
- Sommige gebeurtenissen zijn echt willekeurig, maar de betekenis die je eraan geeft, bepaalt of een tegenslag uitgroeit tot een blijvende overtuiging.
- Tony Robbins zegt dat je emotionele toestand wordt bepaald door drie krachten: fysiologie, focus en betekenis, ook wel de Triade genoemd.
- Als je je gemoedstoestand verandert, verandert ook wat je opmerkt, wat je probeert en, na verloop van tijd, wat je geluk noemt.
Waarom heb ik pech, of ligt het aan iets anders?
Pech is een reeks negatieve gebeurtenissen die iemand toeschrijft aan een externe kracht, in plaats van aan toeval, keuzes of patronen waar die persoon zelf invloed op heeft.
Die definitie is belangrijk, want er zitten twee heel verschillende dingen in.
De eerste is puur toeval. Een lekke band op de ochtend van een belangrijke vergadering. Een vertraagde vlucht. Een bedrijf dat de deuren sluit de maand nadat je er bent gaan werken. Iedereen krijgt wel eens te maken met toevallige gebeurtenissen, en die gebeurtenissen komen ook wel eens in clusters voor. Gooi 100 keer een muntje op en je zult vrijwel zeker een reeks van vijf of zes keer ‘kop’ achter elkaar zien. Er is niets mis met het muntje.
Het tweede is een patroon. Hetzelfde soort leidinggevende die je helemaal uitput, in drie verschillende banen. Hetzelfde soort partner die verdwijnt als je steun nodig hebt. Hetzelfde project dat in dezelfde fase vastloopt. Een patroon dat zich herhaalt, is geen toeval. Het is informatie.
Dit is het lastige deel. Je hersenen bestempelen beide situaties als ‘pech’, omdat dat label veiliger aanvoelt dan de vraag die erachter schuilgaat. Als de oorzaak buiten jezelf ligt, hoef je er niet naar te kijken. Maar als je er nooit naar kijkt, kun je er ook niets aan veranderen. Leren patronen in je eigen leven te herkennen, is de eerste stap om hieruit te komen.
Geluk is de naam die je aan een uitkomst geeft voordat je de oorzaak ervan begrijpt.
En geloven in geluk verandert niets aan de kansen die puur op toeval berusten. In zijn onderzoek aan de Universiteit van Hertfordshire ontdekte Richard Wiseman dat mensen die zichzelf als geluksvogels beschouwden, twee keer zo veel vertrouwen hadden in het winnen van de loterij als mensen die zichzelf als pechvogels zagen, terwijl hun winstbedragen hetzelfde waren. Waar geluksvogels en pechvogels echt van elkaar verschilden, was op alle andere gebieden van het leven: werk, relaties en kansen.
De krantentest: wat pechvogels niet zien
Wiseman zocht zo’n 400 vrijwilligers bij elkaar die zichzelf omschreven als heel gelukkig of juist heel ongelukkig. Hij gaf iedereen een krant en één simpele opdracht: tel de foto’s die erin stonden.
Op pagina twee stond in grote letters een bericht van een halve pagina waarin de lezer werd gevraagd te stoppen met tellen, omdat de krant 43 foto’s bevatte. De meeste gelukkigen zagen het en waren binnen enkele seconden klaar. De meeste pechvogels zagen het helemaal over het hoofd en bleven maar tellen, zo blijkt uit een samenvatting van het onderzoek in de Skeptical Inquirer.
Waarom? Niet door intelligentie. Niet door inzet. De pechvogels werkten juist harder. Het verschil zat ’m in hun gemoedstoestand. Uit de persoonlijkheidstests van Wiseman bleek dat de gelukkigen maar half zo angstig waren als de pechvogels, en een ontspannen geest heeft veel meer kans om een kans op te merken waar hij niet naar op zoek was.
Pas dit nu eens toe op je eigen leven. Als je je gespannen voelt, gehaast of je al schrap zet voor de volgende teleurstelling, richt je aandacht zich alleen nog maar op de taak en de dreiging. Je ziet de persoon op het evenement niet die een deur voor je zou kunnen openen. Je hoort het aanbod niet dat in een terloopse opmerking verborgen zit. Je merkt de tweede optie niet op, omdat je het te druk hebt met je te verdedigen tegen het eerste probleem.
En dan, een week later, grijpt iemand anders die kans. En jij noemt dat gewoon geluk van diegene.
Je aandacht is beperkt. Je zenuwstelsel bepaalt waar die naartoe gaat, lang voordat je bewuste geest er iets over te zeggen heeft. Als je bang bent, speuren je hersenen naar gevaar en filteren ze al het andere weg. Als je openstaat voor nieuwe dingen, speuren je hersenen naar mogelijkheden. Tony Robbins vat het in vijf woorden samen: waar je focus naartoe gaat, stroomt je energie. Dat is geen slogan. Het beschrijft hoe je hersenen hun energie verdelen, en het beschrijft precies wat er in die krantentest gebeurde.
Mensen die pech hebben, laten zelden kansen liggen. Wat ze missen, is de gemoedstoestand waardoor ze kansen wel kunnen zien.
Bestaat geluk echt, of is het gewoon een kwestie van je instelling?
Geluk is deels echt en deels iets wat je zelf creëert. Er zijn willekeurige gebeurtenissen die iedereen raken, maar uit onderzoek naar mensen die zichzelf als gelukkig omschrijven, blijkt dat ze meer kansen creëren, die kansen beter opmerken en sneller herstellen van tegenslagen. Een groot deel van wat als geluk voelt, bestaat uit een reeks gewoontes in hoe je dingen waarneemt en hoe je je gedraagt, en gewoontes kun je aanleren.
Het verhaal dat van een rotweek een rotleven maakt
Angst beperkt je blikveld. Maar er is nog een andere kracht die pech in stand houdt, lang nadat de nare gebeurtenis voorbij is. Dat is het verhaal dat je jezelf vertelt over wat er is gebeurd.
Let eens op de woorden die je gebruikt. “Typisch mijn geluk.” “Dit overkomt mij altijd.” “Het lukt me nooit.” Elke zin klinkt onbeduidend. Maar elke zin is een oordeel.
Tony Robbins beschrijft drie valkuilen die een tegenslag tot een levenslange straf maken, voortbouwend op het onderzoek naar verklaringsstijlen van psycholoog Martin Seligman. Hij noemt ze de 3 P’s: permanent, alomtegenwoordig en persoonlijk.
- Permanent: "Dit zal nooit veranderen."
- Pervasive: "Dit verpest alles, niet alleen dit ene deel."
- Persoonlijk: "Dit gebeurt omdat er iets mis is met mij."
Als je denkt dat je pech blijvend, alomtegenwoordig en persoonlijk is, stop je met je best doen. Als je stopt met je best doen, gebeuren er minder leuke dingen. En elk leuk ding dat je mist, wordt weer een nieuw bewijs voor dat verhaal. De cirkel is rond, en het voelt als het lot.
Wiseman heeft dit ook getest. Hij vroeg mensen zich voor te stellen dat ze tijdens een bankoverval in hun arm werden geschoten. De pechvogels zagen die gebeurtenis als nog meer bewijs van hun pech. De geluksvogels beseften hoe veel erger het had kunnen zijn, en door die kijk bleven hun verwachtingen voor de toekomst hoog. Dezelfde gebeurtenis. Tegenovergestelde betekenis. Tegenovergestelde toekomst.
Dit is het moment om eerlijk tegen jezelf te zijn. Hoeveel jaar herhaal je al hetzelfde oordeel? Op hoeveel deuren heb je nooit geklopt, omdat het verhaal je al had verteld dat het antwoord ‘nee’ zou zijn? Een verhaal dat je lang genoeg herhaalt, voelt op een gegeven moment niet meer als een verhaal. Het begint als de waarheid te voelen. Daarom raakt Tony’s principe hier zo hard: verander je verhaal, verander je leven.
Pech wordt blijvend op het moment dat je er een blijvende verklaring voor accepteert.
Waarom lijkt pech altijd in reeksen te komen?
Pech lijkt vaak in reeksen voor te komen, en daar zijn drie redenen voor. Ten eerste komen willekeurige gebeurtenissen van nature vaak achter elkaar voor, dus een reeks tegenslagen is statistisch gezien normaal. Ten tweede zorgt één tegenslag voor meer stress, en stress versmalt je aandacht, waardoor je meer kansen mist en meer fouten maakt. Ten derde verbindt je geest de gebeurtenissen tot één verhaal van pech, waardoor elke nieuwe gebeurtenis aanvoelt als onderdeel van een patroon. Als je een van deze drie schakels doorbreekt, breek je de reeks. Voor veel mensen is de derde schakel de sterkste, en daarom begint zoveel zelfsabotage met één enkele zin over wie je bent.
De meeste mensen zullen dit lezen, even knikken en morgen weer bij dezelfde woorden uitkomen: „typisch mijn geluk.“ Jij hoeft niet zo te zijn als de meeste mensen. Het feit dat je nog steeds aan het lezen bent, zegt al dat je op zoek bent naar de uitweg. Als je het gevoel hebt dat je vastzit in het leven, zit dat gevoel vaak hier: niet in je omstandigheden, maar in het oordeel dat je er steeds weer over velt.
Als je jezelf hierin herkent, heb je misschien jarenlang je eigen patroon ‘het lot’ genoemd. ‘ Unleash the Power Within ’ (UPW) is een vierdaags, meeslepend live-programma dat zich precies richt op de twee krachten die hierachter schuilgaan: de toestand die filtert wat je ziet, en het verhaal dat bepaalt wat het betekent. Op de eerste avond loop je over hete kolen. Dat is geen metafoor. Het is het bewijs, dat je in je eigen lichaam voelt, dat een overtuiging die je als zeker beschouwde, slechts een verhaal was. Ontdek ‘ Unleash the Power Within ’ in Europa
Hoe je je geluk kunt veranderen met drie stappen
Als angst je blik vernauwt en het verhaal bepaalt wat het betekent, dan is de uitweg niet nog meer inspanning. Het is een andere gemoedstoestand. Tony Robbins leert dat elke emotionele toestand bestaat uit drie krachten, die hij de Triade noemt: fysiologie, focus en betekenis. Verander er één, en de andere twee volgen vanzelf.
Dit komt overeen met wat Wiseman ontdekte toen hij een ‘gelukscursus’ van een maand organiseerde. Hij leerde vrijwilligers de gewoontes van gelukkige mensen en stuurde ze daarna weer terug naar hun dagelijkse leven. Mensen die zichzelf als ongelukkig hadden omschreven , begonnen te melden dat hun geluk was toegenomen. Geluk kun je met andere woorden trainen.
1. Verander je fysiologie voordat je een beslissing neemt
Je lichaam is de snelste hefboom die je hebt. Een gespannen lichaam leidt tot een bekrompen geest. Sta even op voordat je een belangrijk gesprek voert, iets aanvraagt of een beslissing neemt. Trek je borst vooruit. Haal tien keer langzaam en diep adem, waarbij je langer uitademt dan inademt. Beweeg 60 seconden lang. Je bent niet bezig je stemming op te krikken. Je verandert de chemie die bepaalt wat je hersenen kunnen waarnemen.
2. Train je concentratie om te zoeken naar dingen die je kunt gebruiken
Mensen zonder geluk zoeken naar wat er mis is gegaan. Mensen met geluk zoeken naar wat er nog wel mogelijk is. Dit kun je trainen. Schrijf aan het eind van elke dag drie dingen op die beter gingen dan verwacht, en één kans die je hebt opgemerkt, hoe klein ook. Binnen twee weken gaan je hersenen vanzelf op zoek naar kansen, omdat je ze hebt geleerd wat belangrijk is.
3. Kies een betekenis die je kracht geeft
Elke gebeurtenis komt zonder label. Jij plakt er zelf het label op. Als er iets misgaat, vervang dan ‘Waarom overkomt mij dit altijd?’ door betere vragen: ‘Wat zou dit nog meer kunnen betekenen?’ en ‘Hoe kan ik hier iets mee doen?’ Tony leert dat de kwaliteit van je leven afhangt van de kwaliteit van de vragen die je jezelf het vaakst stelt, en dat één belangrijke vraag stilletjes elke beslissing die je neemt beïnvloedt.
Je hebt niet over alles in je leven controle, maar je hebt altijd wel controle over de gemoedstoestand waarmee je de volgende gebeurtenis tegemoet treedt, en die gemoedstoestand bepaalt wat je kunt zien.
Als het echt zwaar is
Niet elke tegenslag is een patroon dat je zelf hebt gecreëerd. Ziekte, verlies, een economische crisis of het gedrag van iemand anders kunnen je zonder waarschuwing treffen, zonder dat je daar zelf schuld aan hebt. Doen alsof dat niet zo is, zou oneerlijk zijn, en het zou de pijn nog met schaamte verzwaren.
Tony Robbins weet dit uit eigen ervaring. Hij groeide op in een gezin met heel weinig geld en veel onzekerheid. Hij vertelt vaak het verhaal van een vreemdeling die op een feestdag, toen hij 11 was, eten voor zijn gezin meebracht, in een tijd dat er niets te eten was. Hij heeft die omstandigheden niet zelf gekozen. Maar hij heeft wel gekozen wat ze voor hem zouden betekenen, en die betekenis heeft meer dan 45 jaar werk met meer dan 50 miljoen mensen in meer dan 195 landen gevormd.
Wat als er echt steeds weer nare dingen met me gebeuren?
Als er echt steeds weer nare dingen met je gebeuren, maak dan een onderscheid tussen de gebeurtenissen waar je geen invloed op had en de gebeurtenissen die zich herhalen. Accepteer de eerste groep als onderdeel van het mens-zijn, en gun jezelf de tijd en steun om ervan te herstellen. Bekijk de tweede groep heel eerlijk, want herhaalde uitkomsten hebben bijna altijd een gemeenschappelijke oorzaak in keuzes, omgeving of gemoedstoestand. Als de last te zwaar voelt om in je eentje te dragen, is het een teken van kracht om met een gekwalificeerde professional te praten.
Er is ook goed nieuws op biologisch gebied. Verandering op het niveau van je gemoedstoestand is meetbaar. Uit onderzoek van het Snyder Lab for Genetics aan de Stanford University, waarbij deelnemers aan evenementen van Tony Robbins werden gevolgd, bleek dat hun vermogen om beperkende overtuigingen te herprogrammeren met 300% was toegenomen en dat het gehalte aan hormonen die neuroplasticiteit ondersteunen met 159% was gestegen (zie de details van het onderzoek en de registratie van de klinische studie). Je verleden is echt. Het is geen voorspelling. Zoals Tony zegt: je verleden is niet hetzelfde als je toekomst.
Tegenslag is geen teken dat je pech hebt. Tegenslag is een moment waarop je wordt gevraagd welke betekenis je eraan wilt geven, en het overwinnen van tegenslag begint met dat antwoord.
Je komende vijf minuten
Je kwam hier om te vragen waarom je pech hebt. Nu weet je dat veel van wat je ‘geluk’ noemde, eigenlijk een filter is: een angstige gemoedstoestand die je blik vernauwt, en een verhaal dat elke tegenslag tot bewijs maakt. Een filter kun je vandaag nog veranderen, nog voordat er iets buiten jezelf verandert.
Neem nu even vijf minuten de tijd. Schrijf de laatste drie gebeurtenissen op die je als pech hebt bestempeld. Schrijf naast elke gebeurtenis één woord: willekeurig of herhaald. Schrijf bij elke gebeurtenis die je als herhaald hebt aangemerkt, dat ene ding op dat je elke keer hebt gedaan. Dat is niet je geluk. Dat is je uitgangspunt.
